Column 2020

——————————————————————————————————————————————————-

December 2020, dubbele wetenschappelijke namen

Deze keer wil ik het eens hebben over iets heel anders dan een soort vogel. Er zijn namelijk best wel veel vogelsoorten die een dubbele Latijnse naam hebben, ook wel wetenschappelijke naam genoemd. Neem bijvoorbeeld Pica Pica, nee het gaat hier niet om een Pokemon, maar om de Ekster. En zo zijn er nog een heleboel, die ik niet allemaal ga noemen want dan wordt mijn column te groot. Maar de meest bekenden haal ik er even tussen uit.

Maar eerst eens kijken waar dit nu weg komt die dubbele benaming. Dat zijn zaken die ik zelf zo ook niet weet, maar daar hebben we het internet voor. Wat je dan tegen komt is dat vogels met een dubbele naam vaak de eerste zijn in hun soort die op naam zijn gezet. Dan is hierbij de eerste naam de soortnaam van de vogelgroep waar hij onder valt, en de tweede is de vaak letterlijk vertaalde naam van de vogel. Zo is Carduelis carduelis een “Distelvink, Distelvink”. En bij de volgende wordt het duidelijker, de Carduelis chlorus is een “Distelvink, groene” of in het Nederlands de Groenling. Zo is er nog een die heel duidelijk is, “Ciconia ciconia” de Ooievaar en dan “Ciconia nigra”, u raad het waarschijnlijk al de Zwarte Ooievaar.

Zo hebben we oa,

Carduelis carduelis                                       Distelvink

Bubo Bubo                                                        Oehoe

Buteo buteo                                                     Buizerd

Vanellus vanellus                                          Kievit

Troglodytes troglodytes                            Winterkoning

Coccothraustes coccothraustes           Appelvink

Ciconia ciconia                                                Ooievaar

Apus apus                                                         Gierzwaluw

Regulus regulus                                           Goudhaan

Purrhula purrhula                                          Goudvink

Grus grus                                                           Kraanvogel

Cinclus cinclus                                                Waterspreeuw

Dit was alweer de laatste column voor dit jaar, iedereen bedankt voor het lezen van mij columns. In Januari starten we met een nieuwe serie, dan zal ik ook wat meer vogels buiten onze regio nemen. Dan gaat de titel ook worden “Vogels in Nederland”.

——————————————————————————————————————————————————-

November 2020, Buizerd

Een tiental jaren geleden was de torenvalk ver uit de roofvogel die het meeste voorkwam in Nederland. Maar de laatste jaren heeft de Buizerd die titel overgenomen, mede door het gebrek aan muizen waar torenvalken voornamelijk van leven.

De Buizerd is een beetje een luie roofvogel die vaak voor de gemakkelijke prooi gaat zoals verkeerslachtoffers. Vaak zie je ze ook wel in een weiland heen en weer lopen/rennen, ze proberen dan net als meeuwen wormen te vangen. De kleuren van een Buizerd lopen ver uit een van bijna witte Buizerd tot donker bruin en alles wat daar tussen zit. Het is dan ook de roofvogel met de meeste kleurenvariaties.

Na ongeveer 4 jaar zijn Buizerds geslachtsrijp en wordt er gebouwd aan een nest. Buizerds broeden het liefst in de kruinen van bomen en hebben meerdere nesten binnen hun territorium waar ze per jaar tussen switchen. Ze broeden in April/Mei en leggen afhankelijk van het voedsel aanbod 2 tot 4 eieren. Het broeden duurt ongeveer 40 dagen en jongen vliegen na ongeveer 50 dagen uit. Een Buizerd wordt gemiddeld 25 jaar oud. Het gebeurd wel eens dat wandelaars aangevallen worden door Buizerds omdat ze te dicht bij een nest in de buurt komt. Bij Grijpskerk weet ik dat daar zo’n Buizerd zit die dit gedrag vertoont.

Een Buizerd is in de lucht vrij snel te herkennen aan zijn vlucht, hij klapt ongeveer 4 a5 keer met zijn vleugels en zweeft dan een tijdje om vervolgens weer 5 keer met zijn vleugels te klappen en weer te zweven. Onze Buizerds zijn geen echte trekvogels nu wij bijna geen strenge winters meer hebben. Rond deze tijd van het jaar kun je wel veel Buizerds in de lucht zien, dit zijn vogels uit Scandinavië die wel weg trekken. Sommigen blijven in ons land achter maar ook veel daar van trekken verder naar het zuiden.

——————————————————————————————————————————————————-

Extra editie, Grijze Wouw

In deze extra editie een, voor Nederlandse begrippen zeer zeldzamer vogel, de Grijze Wouw.

De Grijze Wouw is kleiner dan de Rode Wouw (broedvogel in Drenthe) en hoort ook niet tot dezelfde indeling als de Zwarte en Rode Wouw. Hij is verwant aan de Australische en Amerikaanse Grijze Wouw. Hij leeft voornamelijk in Afrika, maar in Spanje komen ook al steeds meer broedparen. Het vermoeden is dan ook groot dat een enkele vogel die in Nederland gezien wordt uit Spanje komt.

Sinds gisteren middag zit er een Grijze Wouw in de Onlanden bij Peize. En dat is niet onopgemerkt gegaan van de vogel heeft al veel vogelaars aangetrokken. Ook vanmorgen weer had de vogel genoeg bekijks. Helaas voor de vogelaars zoals ik zelf blijft hij op afstand waar door goede foto’s bijna onmogelijk is. Maar het is een zeer mooie Roofvogel die net als een Torenvalk en Ruigpootbuizerd stil in de lucht blijft hangen boven zijn prooi, (bidden) en dan ineens op snelheid naar beneden duikt.

Hopelijk blijft deze zeldzame vogel een tijdje in de Onlanden.

——————————————————————————————————————————————————-

Oktober 2020, Appelvink

De Appelvink is forse en stoer uitziende vinksoort. Met zijn grote brede snavel kan hij flink wat kracht uitoefenen op zaden en pitten. Er is wel eens onderzoek gedaan naar de drukkracht van de snavel en daar is uit gekomen dat de drukkracht van de snavel 50 kilogram is. Hier door kan hij met gemak een kersenpit door bijten, maar ook een vinger is geen probleem als hij zijn snavel er omheen kan krijgen. Appelvinken zijn erg schuw en leven vaak en de toppen van de bomen. Zij komen voornamelijk voor in Europa met wat kleine uitzonderingen in het Noorden van Afrika.

Appelvinken broeden van Mei tot Augustus en leggen 4 tot 5 eieren die in 12 dagen uitgebroed worden.  Hun nest bouwen ze vaak in een klimop die tegen een boom aan groeit. De jongen kunnen na ongeveer 12 dagen uitvliegen maar blijven zoals bij veel vogels nog ongeveer twee weken in de buurt van het nest. Jonge vogels zijn doffer van kleur en aan de onderkant gevlekt.

Zoals de snavel al laat zien zijn Appelvinken echte zaadeters, het liefst eten ze de zaden als ze nog aan de boom hangen. Ze eten ook pitten van steenvruchten zoals kersen. Maar ze laten zich vooral in het najaar en winter ook wel zien op voertafels om zonnepitten te eten. Appelvinken zijn geen echte trekvogels maar als wij in Nederland een hele strenge winter hebben zakken ze wel iets zuidelijker af. Wel vormen ze in de winter kleine groepjes.

——————————————————————————————————————————————————-

September 2020, Vakantie trip

Deze keer komt de titel niet echt tot zijn recht, hoewel de vogel hier wel voorkomt.

Ik wil het deze keer namelijk hebben over onze vakantie trip naar de Oder Delta waar wij Zeearenden hebben gefotografeerd. De Oder Delta is waar de rivier de Oder, die op de grens van Duitsland en Polen loopt, in de Oostzee uitmond. Je kun hier met een gids mee op een boot om Zeearenden te fotograferen.  Je betaald hier voor  per boot en niet per persoon wat het daar door aantrekkelijker maakt. En als je dat dan terug rekent naar maximaal 6 personen in een boot, ben je een stuk goedkoper uit dan hier in Nederland voor menig Vogelkijkhut. Tegenwoordig kun je bij de IJsseldelta het vergelijkbare doen.

Op het moment dat vorig jaar het huisje vast stond heb ik direct gemaild met de contactpersoon voor een datum. Want op tijd boeken is belangrijk. En dan is het eindelijk zover. Een dag van te voren krijg ik mail met de aanvang tijd, wij werden verzocht om half 7 aanwezig te zijn. Dat betekende voor ons dat de wekker om half 4 af ging want moesten ook nog een stuk rijden. Wij zaten  bij Woldegk in Duitsland in een huisje en moesten naar Stepnica in Polen. Het weer was zeer goed en wij hadden er allemaal zin in. En wij waren mijn vrouw, dochter, mijn vogelmaatje en ik zelf. We waren nog maar net de haven uit of de eerste Zeearend kwam al in zicht. En Zeearenden hebben we gezien, de trip duurde 3 uur en in die 3 uren hebben we bijna niet stil gezeten. De gids deed zijn uiterste best om de boot steeds zo te maneuvreren dat het licht altijd goed was. Uiteindelijk toen we terug waren in de haven konden we alleen maar vast stellen dat het een super ochtend was en voor mijzelf , ik had meer dan 500 foto´s gemaakt. Enkelen hier van zijn bij dit bericht gevoegd om een idee te geven hoe spectaculair het is om deze vogels van zo dichtbij te kunnen zien. Op mijn website heb ik een aparte map gemaakt van deze trip met nog meer foto´s.

En dan nog even dit: Veel mensen roepen vaak `maar die beesten worden gelokt en gevoerd` en natuurlijk is dat voor een deel ook zo, maar lang niet alle Zeearenden komen daar  op af. Er zitten daar meer dan 100 paartjes en als daar 10 van op een vis afkomen is het veel. Daar naast heeft men de Zeearend in Europa zo vermoord met giftig voedsel en afschot, omdat jagers hun als concurrenten zagen, dat hij er bijna niet meer geweest was. Mede omdat landen rond de Oostzee de vogels met goed voedsel gingen bijvoeren heeft de vogel het gered. En mede daardoor kunnen wij, naar afwezigheid van een paar eeuwen, sinds 2006 ook weer genieten van deze mooie Roofvogel in ons land. En zelfs dichtbij want sinds een paar jaar zit er een jong paartje in de Onlanden.

——————————————————————————————————————————————————-

Augustus 2020, Visdief

Iedereen heeft ze wel eens gezien denk ik, die kleine vogels die ineens het water in duiken om een visje te vangen. Visdief hoort in de groep van de Sterns thuis, en is een zeer actief en wendbaar vogeltje boven water. En je ziet ze ook bijna boven ieder water wel.

De Visdief is de meest voorkomende Stern in ons land en lijkt veel op de Noordse Stern. Alleen is bij de Visdief de snavel langer, staat hoger op zijn poten en een zwarte punt aan het eind van de snavel. Visdieven zijn kolonie broeders en het liefst op kleine eilandjes zodat de jongen veilig zijn van grond rovers, als vossen en marterachtigen. Ze broeden 1x in het jaar ongeveer drie eieren uit. De eieren komen na ongeveer 24 dagen uit en de jongen kunnen na ongeveer 25 dagen vliegen. Visdieven in het noorden van ons land willen ook wel net als Scholeksters op platte daken hun nest maken.

Zij leven in visrijke gebieden en eten Spiering, de vogels die bij de binnenwateren leven eten kleine witvis zoals Voorn. De meeste Visdieven overwinteren langs de west kust Afrika. De eerste  vogels komen terug eind maart maar de meesten komen half April terug. En ze vertrekken meestal eind September begin oktober.

——————————————————————————————————————————————————-

Juli 2020, Eigen naam

Deze keer een column die niet over een vogel gaat maar over meerdere, namelijk deze keer wil ik het eens hebben over vogels die hun eigen naam roepen. De meeste mensen weten als je ze vraagt wel een paar te noemen zoals de Koekeoek, Oehoe, en de Tjijtjaf. Toch zijn er nog een paar meer die hun naam roepen en met een beetje fantasie nog wel een paar erbij.

Ook de Grutto roept zijn eigen naam aardig herkenbaar, en ook bij de Kievit is het wel redelijk herkenbaar dat hij zijn naam roept. En ook bij de Zwarte Kraai zou je zijn naam er uit kunnen halen als je de laatste letter weg haalt. (kraa, kraa) En dan is daar ook nog de Rotgans die zeker herkenbaar zijn naam roept. (rot, rot)

En dan zijn er nog vogels waarbij je met een beetje fantasie ook hun eigen naam er uit kunt halen zoals de Karekiet, (karre, karre, kiet, kiet) of de Kluut (Kluupe, kluup, kluup) en de Hop(hoep, hoep,hoep). Neem  dan deze, de Roerdomp zijn geluid lijkt wel op een Vuvuzela, zo’n toeter ten tijde van het WK voetbal in Brazilië. En het geluid van een IJsvogel lijkt wel wat op een piepende fietspomp. Overigens heeft de IJsvogel een enorme hoge toon die niet voor iedereen hoorbaar is.

Al deze genoemde vogels kun je zien en beluisteren op de site van de Vogelbescherming, https://www.vogelbescherming.nl/

Bijgevoegd heb ik twee foto’s van de meest bekenden die hun eigen naam noemen, de Koekoek en de Oehoe.

——————————————————————————————————————————————————-

Juni 2020, Grauwe Klauwier

Hoewel het lijkt dat het beter gaat met de Grauwe Klauwier in Nederland, en zeker ook in Drenthe, staat hij toch op de Rode Lijst. Klauwieren zijn ingedeeld bij de zangvogels maar eigenlijk zijn het kleine rovers. Zij jagen voornamelijk op hagedissen, muizen en jonge vogels pakken ze ook wel. Misschien vandaar de zwarte band over zijn ook omdat het een klein bandietje is.

Grauwe Klauwieren houden half open veld met sloot randen met stekelige struiken waar ze hun prooien aan spietsen. Broeden doen ze vanaf half mei tot in Juli in een struik of kleine boom. Het vrouwtje broedt de eieren uit in ongeveer 14 dagen. De kleintjes kunnen na ongeveer 15 dagen vliegen. Twee weken lang worden ze nog bijgevoerd en dat zijn ze volledig zelfstandig.

Vanaf begin Augustus beginnen de eerste vogels met de trek richting het zuiden. Klauwieren zijn lange afstandstrekkers en overwinteren in Kenia, Tanzania en het zuiden van Congo. Zij trekken in kleine groepjes en voornamelijk in de nacht. Pas in mei als veel vogelsoorten alweer terug zijn komen de Klauwieren weer terug. Er zit al een paar jaar een mannetje ergens in de Onlanden en het zou mooi zijn als er een keer een vrouwtje bij zou komen. Wie weet wat de toekomst nog brengt voor de Grauwe klauwier?

——————————————————————————————————————————————————-

Mei 2020, Koekoek

De Koekoek is misschien wel de meest asociale vogel die wij kennen in ons land, hij is zoals men dat met een mooi woord noemt een broedparasiet. Dit betekent dat het vrouwtje haar eieren in het nest van een andere vogel legt.

De Koekoek dankt zijn naam aan zijn roep en dat is in veel andere landen ook zo: Frans (Coucou), Russisch (Koekoesjka), Engels (Cuckoo), Pools (Kukulka) en Duits (Kuckuck). De vogel is ongeveer 35 cm groot en dit is vergelijkbaar met de grote van een Houtduif. Door zijn spitse vleugels en gestreepte borst is hij in vlucht makkelijk te verwarren met een Sperwer. Half April komen de eerste Koekoeken weer terug van hun overwintering plek, zij broeden vanaf Mei. De Karekiet, Heggenmus en Graspieper worden gezien als belangrijke “pleegouders”. Het vrouwtje wisselt haar ei met een van de pleegouders. Na ongeveer 18 dagen komt het ei uit, het Koekoeksjong verwijdert dan vakkundig de andere eieren en eventuele jongen uit het nest, zodat hij alleen overblijft. Na 3 weken kan hij vliegen en begint zijn eigen leven.

Het voedsel van de Koekoek bestaat voornamelijk uit rupsen, ook de harige soorten die giftig zijn, de Koekoek is de enige vogel die ook de harige rupsen kan eten. De Koekoek houdt van halfopen landschappen, bospartijen met weilanden er tussen zijn favoriet. De volwassen Koekoeken trekken alweer weg na  de leg van eieren, op zijn laatst eind Juli. De jonge vogels gaan pas in September of Oktober weg. Overwinteren doen ze in Afrika in landen als Congo en Angola.

——————————————————————————————————————————————————-

April 2020, Kuifeend

Kuifeenden zijn eenden die onder de groep duikeenden behoort. Het zwart witte mannetje is het beste te herkennen met achter op zijn kop een kuif. Vrouwtjes zijn bruin van kleur en hebben ook een kuif maar valt veel minder op. Het vrouwtje heeft in de zomer bij het begin van de snavel een creme kleurige vlek, niet zo groot als bij de Topper eend waarbij het groter en witter is. Zij komen van Noorwegen tot midden Frankrijk voor en houden van wateren die tot ongeveer 5 meter diep zijn. En dan het liefst met eilandjes er in waar ze op kunnen broeden. Kuifeenden eten eigenlijk alles maar hun voorkeur gaat uit naar zoetwatermossels en waterplanten.

Zij broeden vanaf Mei en leggen 8 tot 11 eieren die groen/grijs van kleur zijn. De Kuifeend broed ongeveer 25 dagen, de jongen kunnen na ongeveer 45 dagen vliegen. Nederlandse Kuifeenden trekken in de winter naar Zuid Frankrijk daar door hebben wij hier in de winter vogels uit Noord Europa te overwinteren. Deze wintergasten zoeken vaak de grotere meren op omdat dit minder snel dicht vriest. Kuifeenden zijn erg gevoelig voor verstoring en dan voornamelijk tijdens het broedseizoen door waterrecreatie.

——————————————————————————————————————————————————-

Maart 2020, Grote Zaagbek

De Grote Zaagbek is een middel grote eenden soort die betrekkelijk kleine vleugels heeft voor een groot lichaam. Zij komen op het hele noordelijk halfrond voor in drie ondersoorten. Aan het eind van de vrij lange snavel zit een haak en over de gehele lengte van de snavel zit een gezaagde rand waar de naam ook weg komt. De lichaam lengte varieert tussen de 55 cm en de 65 cm. Van het mannetje is de kop zwart met een groene gloed, het vrouwtje heeft een bruine kop. Het mannetje heeft een wit lijf met aan de bovenkant zwart, het vrouwtje is voornamelijk licht grijs. Beiden hebben een rode snavel met aan het eind een zwart puntje.

Het broeden begint eind Maart begin April en kan wel doorgaan tot in Augustus als de omstandigheden daarvoor goed zijn. Een legsel kan 8 tot 12 eieren bevatten. Grote Zaagbekken eten veelal vis en ongewervelden en af en toe ook wel kikkers. Voor zover bekent broeden er geen Grote Zaagbekken in Nederland en is het een wintergast.

Het noorden van Scandinavië en Rusland zijn de broedgebieden van deze vogel. Het is ook geen echte trekvogel maar als de meren in het leefgebied dicht vriezen dan zakken ze af naar plekken waar het niet dicht zit. Daar door hebben wij in Nederland veel overwinteraars die voornamelijk het IJsselmeer opzoeken. Maar ook andere plekken worden aangedaan en zo zit er al een paar jaar iedere winter een paartje in de Ronervaart, die af en toe heen en weer vliegen naar de Kanovijver. Het is wel een schuwe vogel die bij benadering al snel verder vliegt.

——————————————————————————————————————————————————-

Februari 2020, Mandarijn eend

Iedereen die wel eens bij een havezate heeft gewandeld en dan in dit geval havezate Mensinghe in Roden, zal zich ongetwijfeld afgevraagd hebben wat voor soort eend dat kleurige eendje is. Dat is het mannetje van de Mandarijn eend. Het vrouwtje is een stuk saaier van kleur, zij is grijs met een witte oog streep en een groen vlak (spiegel) achter op het lichaam.

De Mandarijn eend is een Aziatische vogel die al honderden jaren als siervogel wordt gehouden. Zij broeden in bomen en dan met name oude specht nesten. Van origine broeden zij in China en Noord Korea, maar tegenwoordig broedden is Europa ook Mandarijn eenden, alleen dat gaat het vaak om ontsnapte siervogels die zich hier prima kunnen redden in de natuur. Maar omdat ze hier niet thuis horen staan ze op de lijst van exoten. Het eerste broedgeval in Nederland werd vast gesteld in 1964.

Mandarijn eenden voeden zich voornamelijk met waterinsecten afgewisseld met plantaardig voedsel. Als het tot broeden komt leggen ze 8 tot 12 eieren die rond de 30 dagen uitgebroed worden. De jongen verlaten het nest na een dag en kunnen na 60 dagen vliegen. Mandarijn eenden zijn een kleinere eenden soort en zijn ongeveer tussen de 41 en 50 cm en wegen rond de 500 gram.

——————————————————————————————————————————————————-

Januari 2020, Merel

De Merel heeft het de laatste jaren moeilijk door het Usutu virus. Merels zijn helaas erg gevoelig voor deze virus en de sterfte onder deze soort is dan ook groot. Zelf denk ik wel eens dat het natuurlijke selectie is als er  (te) veel vogels van een soort zijn dat deze dan gevoeliger zijn voor zo’n virus. Gelukkig voor de Merel lijkt het er op dat het tij keert en de soort weer sterke vogels in de natuur heeft. Het zou toch zonde zijn als de Merel zou verdwijnen uit onze tuinen met zijn mooie zang.

Ondanks het Usutu virus is de Merel nog steeds een van de talrijkste vogels van ons land, zij vallen onder de lijster groep. Het mannetje duidelijk herkenbaar door zijn zwarte lijf met oranje snavel en oranje oog ring. Het vrouwtje daar in tegen valt veel minder op met haar bruine lijf en ligt gespikkelde borst maar niet zo sterk als bij Lijsters. Van Maart tot Juli broeden Merels en leggen 4 tot 5 eieren, die uitgebroed worden in 11 tot 15 dagen. De eieren zijn groen met kleine bruin rode vlekjes. De jongen zitten ongeveer 15 dagen in het nest tot ze kunnen uitvliegen, en worden daarna door voornamelijk het mannetje nog 2 weken bijgevoerd, omdat het vrouwtje alweer zit te broeden op de nieuwe lichting. Voedsel bestaat voornamelijk uit wormen, insecten en bessen.

Noord Europese vogels zijn trekvogels maar onze eigen Merels minder, waardoor je in de winter meer Merels kunt zien in tuinen. Merels zitten graag net als Zanglijsters hoog in een boom en zingen van daar uit hun lied. Net als Roodborstjes zijn ze weinig sociaal en jagen eigen soorten hard handig weg uit hun territorium. Aan de hand van de snavel kun je zien hoe gezond een Merel is, hoe feller oranje de snavel hoe gezonder hij is, en de vrouwtjes die reageren daar op.

——————————————————————————————————————————————————-